Tổng hợp từ 20,000+ câu hỏi thực tế của cộng đồng lao động Việt Nam tại Nhật Bản
Mang thai và sinh con tại Nhật: Trợ cấp 出産育児一時金, nghỉ thai sản và quyền lợi TTS
Câu hỏi thường gặp
Em là thực tập sinh ngành điều dưỡng được 6 tháng, hiện đang mang thai và muốn giữ em bé. Công ty có quyền sa thải em vì lý do mang thai không? Em cần làm gì để bảo vệ quyền lợi lao động của mình ạ?
Công ty **không có quyền** sa thải bạn chỉ vì lý do mang thai. Pháp luật Nhật Bản bảo vệ người lao động trong trường hợp này. Trừ khi visa của bạn hết hạn và công ty không gia hạn, bạn vẫn được quyền tiếp tục làm việc.
Các bước nên làm:
- Đi khám thai để có giấy tờ xác nhận mang thai chính thức
- Thông báo với công ty và nghiệp đoàn về tình trạng mang thai
- Vì công việc của bạn nặng (hỗ trợ phục hồi chức năng, sử dụng máy móc), hãy nhờ công ty điều chỉnh công việc phù hợp với sức khoẻ — công ty có nghĩa vụ phải làm điều này theo luật
- Sau khi có giấy xác nhận của bác sĩ, đến toà thị chính (役所) để lấy sổ mẹ và bé (母子手帳) và đăng ký trợ cấp mang thai lần đầu
- Nếu đủ điều kiện về số tháng đóng bảo hiểm, bạn sẽ được hưởng trợ cấp thai sản khi sinh
Các bước cần làm:
- Đặt lịch khám thai và lấy giấy xác nhận mang thai từ bác sĩ
- Thông báo với công ty và nghiệp đoàn về tình trạng mang thai
- Yêu cầu công ty điều chỉnh công việc sang loại nhẹ hơn, phù hợp với thai kỳ
- Đến toà thị chính (役所) làm thủ tục lấy sổ mẹ và bé (母子手帳) và đăng ký trợ cấp
- Liên hệ tổ chức hỗ trợ di dân nếu cần tư vấn thêm về quyền lợi cụ thể
Em là visa kỹ sư (gino 1) và bạn gái em là TTS mang thai — bạn gái em có phải về nước không ạ?
Không, không cần phải về nước. Báo cáo ngay với công ty và nghiệp đoàn để hưởng các chế độ thai sản. Theo kinh nghiệm của chuyên gia hỗ trợ TTS, từ tuần thứ 13 trở lên mới cần báo với công ty để bảo vệ quyền lợi. Khi báo, bạn gái sẽ được hưởng chế độ thai sản (出産手当金) — nếu TTS nghỉ việc, sẽ nhận được ít nhất 48,8 vạn yên. Công ty và nghiệp đoàn sẽ hỗ trợ thủ tục khám thai, lấy sổ mẹ bé, và dịch vụ cần thiết.
Các bước cần làm:
- Báo lại công ty vào tuần thứ 13 của thai kỳ
- Báo với nghiệp đoàn để được hướng dẫn thủ tục hưởng chế độ thai sản
- Lên lịch khám thai tại bệnh viện — yêu cầu công ty/nghiệp đoàn dịch nếu cần
- Lấy sổ mẹ bé (母子健康手帳) tại văn phòng hộ tính địa phương
- Chuẩn bị giấy tờ để nhận chế độ thai sản sau khi sinh
Em là tokutei ginou 1, vừa quay lại Nhật được 3 tháng thì có bầu (chưa kết hôn, trước đó về Việt Nam 1 năm sau khi hết visa TTS). Em có được hưởng trợ cấp thai sản và nghỉ nuôi con không?
Chúc mừng bạn và em bé! Trường hợp của bạn có thể được hưởng các chế độ sau nếu đang tham gia bảo hiểm xã hội (健康保険) tại công ty:
- Nghỉ thai sản (産前産後休業): theo luật, tất cả người lao động đều được nghỉ, không phân biệt thời gian làm việc.
- Trợ cấp thai sản một lần (出産育児一時金): khoảng 50 man yên, nhận khi sinh con.
- Nghỉ nuôi con (育児休業): cần xác nhận lại với công ty. Một số công ty có thỏa thuận với đại diện người lao động là không áp dụng cho người mới vào dưới 1 năm. Vì bạn mới quay lại 3 tháng, cần hỏi trực tiếp công ty xem có được phép nghỉ nuôi con không.
Lưu ý: bạn đã quay lại với visa tokutei mới (không liên tục với TTS cũ), nên thời gian tính là từ khi vào công ty hiện tại.
Các bước cần làm:
- Thông báo cho công ty về việc có thai càng sớm càng tốt
- Xác nhận với bộ phận nhân sự: công ty có cho phép nghỉ nuôi con (育児休業) với người mới vào dưới 1 năm không
- Làm thủ tục 出産育児一時金 qua công ty hoặc trực tiếp với cơ quan bảo hiểm
- Tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội đến khi nghỉ sinh để đủ điều kiện nhận trợ cấp
TTS năm 3 mang thai muốn sinh con ở Nhật được không, và xin ở lại làm việc thêm?
Được sinh ở Nhật, nhưng cần trao đổi với nghiệp đoàn và công ty sớm. Nếu muốn sinh ở Nhật:
- Trao đổi với nghiệp đoàn về nguyện vọng sinh tại Nhật
- Nghiệp đoàn sẽ hỗ trợ tìm nhà mới (vì ở chung sẽ ảnh hưởng đến các bạn khác)
- Tiền nhà, điện, nước em tự trả
- Được hưởng các chế độ bảo hiểm thai sản: ichijikin (tiền hỗ trợ), sanyu (nghỉ thai sản), và ikukyu (nghỉ nuôi con)
- Sanyu: nghỉ 6-8 tuần trước và sau sinh
- Ikukyu: được nghỉ 1-2 năm, hưởng 60-70% lương cơ bản
- Sau khi nghỉ thai sản và chăm con xong, quay lại làm tiếp tục thời gian TTS còn thiếu
- Nếu hạn visa hết hạn trong lúc nghỉ thai sản, nghiệp đoàn sẽ có trách nhiệm đổi sang katsudo (visa hoạt động), đến khi em quay lại làm việc thì đổi lại TTS
- Điều kiện: đang đóng bảo hiểm xã hội (nếu đóng bảo hiểm quốc dân sẽ không được hưởng đủ các chế độ)
- Nếu sinh ở Nhật, nên ở cùng bố của bé (TTS không thể bảo lãnh cho cha mẹ sang chăm sóc)
Các bước cần làm:
- Trao đổi sớm với nghiệp đoàn và công ty về nguyện vọng sinh ở Nhật
- Chuẩn bị để nghiệp đoàn tìm nhà mới (nếu hiện ở ký túc xá)
- Xác nhận đang đóng bảo hiểm xã hội để được hưởng đủ các chế độ
- Lên kế hoạch cho việc ở cùng bố của em bé sau sinh
- Thực hiện thủ tục đổi visa sang katsudo nếu hạn visa hết trong thời gian nghỉ thai sản
Tokutei1 có bầu muốn nhận trợ cấp thai sản — cần điều kiện gì và làm sao để nhận?
Nếu em có thể lấy được đầy đủ các chế độ như nghỉ trước và sau sinh, hỗ trợ sinh con, hỗ trợ nghỉ chăm con thì là tốt nhất. Còn nếu em nghỉ việc luôn thì phải sinh em bé trong vòng 6 tháng kể từ khi nghỉ việc thì mới nhận được tiền hỗ trợ sinh nhé!
Chi tiết thêm và mẫu đơn, em có thể tìm hiểu tại: https://www.kokoro-vj.org/vi/post_22931. Đi khám thai định kỳ để lấy giấy tờ cần thiết cho hồ sơ.
Các bước cần làm:
- Đi khám thai định kỳ tại bệnh viện để lấy giấy tờ cần thiết
- Truy cập https://www.kokoro-vj.org/vi/post_22931 để xem hướng dẫn chi tiết và mẫu đơn
- Nếu muốn vẫn làm việc: liên hệ công ty để xin các chế độ nghỉ trước/sau sinh, hỗ trợ sinh con, hỗ trợ nghỉ chăm con
- Nếu muốn nghỉ việc: chuẩn bị hồ sơ và phải sinh con trong vòng 6 tháng để nhận trợ cấp
Mình là 正社員 đang mang thai, có giấy bác sĩ cấm lái xe đường dài (~3 tiếng). Công ty tự ý chuyển mình sang làm giấy tờ văn phòng mà không hỏi ý kiến, rồi giảm lương với lý do 'hay mắc lỗi'. Mình không từ chối làm việc, chỉ không lái xe đường dài thôi. Đây có phải 不利益取扱い (đối xử bất lợi do mang thai) không?
Có, đây rất có khả năng là 不利益取扱い — và 労基署 (Cục Tiêu chuẩn Lao động) cũng đã xác nhận điều đó khi người đăng gọi lên hỏi trực tiếp.
Có ý kiến cho rằng công ty chỉ đang thực hiện nghĩa vụ theo 労基法 — khi bà bầu nộp giấy bác sĩ thì công ty phải chuyển sang 軽作業 (việc nhẹ), nên việc chuyển sang làm văn phòng là đúng, và mức lương mới tương ứng với công việc mới thì khó gọi là 違法. Tuy nhiên, ý kiến này đã bị bác bỏ bởi chuyên gia luật lao động và 労基署.
Theo chuyên gia luật lao động (Ako Maruyama): việc giảm lương có phải 不利益取扱い hay không phụ thuộc vào mức độ giảm và liệu người lao động có thực sự đồng ý hay không. Nếu lương giảm nhiều, hoặc đồng ý trong hoàn cảnh miễn cưỡng/bất đắc dĩ, thì khả năng cao là 不利益取扱い.
Trường hợp này càng rõ hơn vì: công ty chuyển việc mà không hỏi ý kiến, kèm theo giảm lương, và còn lấy lý do 'hay mắc lỗi' để biện minh — đây là dấu hiệu cổ điển của đối xử bất lợi liên quan đến thai sản.
Các bước cần làm:
- Chưa ký hoặc đồng ý bất cứ văn bản nào công ty yêu cầu trong tuần này cho đến khi có tư vấn từ cơ quan chức năng.
- Ghi lại rõ mức lương cũ và mức lương mới công ty đề xuất — chênh lệch càng lớn thì lập luận 不利益取扱い càng mạnh.
TTS năm 3 có bầu — em được nghỉ thai sản bao lâu và công ty có thể sa thải em trong khi mang bầu không ạ?
Thời gian nghỉ thai sản của mẹ là 6 tuần trước khi sinh và 8 tuần sau khi sinh con. Theo luật, trong sáu tuần sau khi sinh, dù bạn có muốn đi làm cũng không thể được đi làm. Công ty không được sa thải bạn trong lúc mang bầu và bạn có quyền hưởng trợ cấp thai sản. Khi nào nghỉ xong rồi là phải cho trở về nơi làm việc.
Các bước cần làm:
- Thông báo mang bầu với công ty / kumiai ngay khi xác nhận
- Xin giấy chứng thực mang bầu từ bệnh viện (mẹ bầu nhật được cấp)
- Chuẩn bị các giấy tờ để xin nghỉ thai sản khoảng 8-10 tuần trước dự kiến sinh
- Xác nhận với công ty về thời gian trở lại làm việc sau 8 tuần sinh
Căn cứ pháp lý
- 健康保険法 — Luật Bảo hiểm Y tế
Nơi hỗ trợ
Cần tư vấn cụ thể hơn cho trường hợp của bạn?
Chat với tư vấn viên VAWORK