Điều kiện làm việc tại Nhật Bản: Giờ làm, ngày nghỉ và quy định ca đêm theo luật lao động

Sai, đó là **vi phạm luật**.

Theo Luật Tiêu chuẩn Lao động:

• Nếu làm việc **7.5h/ngày**: phải được nghỉ tối thiểu **45 phút** (45p giải lao)
• Nếu làm việc **8h/ngày hoặc hơn**: phải được nghỉ **60 phút** (1 tiếng giải lao)

Công ty chỉ cho nghỉ 30p là **vi phạm**. Em thực tế làm **8.5h - 0.5h = 8h**, nhưng vẫn thiếu 15 phút thời gian giải lao hợp pháp.

**Vấn đề thêm:**

Nếu công ty chỉ ghi "7.5h/ngày" nhưng em thực tế làm 8.5h, tức là hợp đồng không rõ ràng hoặc công ty đã thay đổi thời gian mà không cập nhật hợp đồng.

**Hành động:**

1. Yêu cầu công ty: tăng thời gian giải lao lên 45-60 phút (tùy hợp đồng là 7.5h hay 8h)
2. Hoặc giảm giờ làm xuống để khớp với giải lao 30p (nhưng điều này hiếm xảy ra)
3. Nếu công ty từ chối, liên hệ shien hoặc Sở Giám sát Lao động

Tùy vào loại nghỉ bù mà công ty áp dụng:

**Loại 1: 振替休日 (Furikaekyu)** — công ty phải chỉ định trước ngày nghỉ bù. Lương được tính bình thường, không thay đổi. Đây là loại phổ biến nhất.

**Loại 2: 代休 (Daikyu)** — chỉ định ngày nghỉ bù sau khi đã làm việc. Lương được tính cộng thêm %. Nếu ngày nghỉ trùng với ngày lễ/lịch đỏ, tăng tối thiểu 0,35%.

Bạn cần xác nhận rõ ràng quy định của công ty trong hợp đồng hoặc hỏi bộ phận nhân sự. Quan trọng là:

• Nếu công ty sử dụng lịch đỏ, bạn phải xác nhận xem ngày lịch đỏ là ngày làm hay ngày nghỉ chính thức
• Nếu lịch đỏ là ngày nghỉ chính thức nhưng công ty bắt lấy yukyu để bù ngày lịch đỏ, đó là sai luật
• Nếu vùng công ty không theo lịch đỏ (dùng lịch công ty riêng), bạn cần xem lại hợp đồng

Nếu công ty không sử dụng 変形労働時間制 (hệ thống giờ làm linh hoạt theo quy định luật), họ sai luật khi bắt làm bù mà không trả thêm tiền.

Có vi phạm luật. Theo luật lao động Nhật, 1 tuần phải được nghỉ ít nhất 1 ngày. Nếu công ty bắt làm quá 6 ngày liên tiếp mà không cho nghỉ, hoặc bắt làm cả ngày nghỉ của hợp đồng (thứ bảy trong trường hợp này), thì đó là vi phạm. Nếu công ty không trả lương tăng ca cho những giờ làm thêm ngày nghỉ thì tình hình còn tệ hơn — phải trả lương theo giờ tăng ca hoặc trả lương ngày nghỉ bình thường. Cách xử lý: ghi chép chi tiết số giờ làm việc từng ngày, giữ bảng lương hàng tháng, rồi báo cáo đến Sở Giám sát Tiêu chuẩn Lao động gần nhất.

Công ty không sai luật về quyền điều chỉnh lịch làm việc. Tuy nhiên, khi bạn mang thai, bác sĩ sản khoa có thể viết thư gửi đến công ty. Ở cuối sổ mẹ và bé (母子手帳 - boushi techou) có sẵn mẫu giấy để sử dụng cho mục đích này. Theo pháp luật, nếu bạn yêu cầu, công ty không được bắt bạn làm việc trong thời gian từ 22h đêm đến 5h sáng. Điều này được quy định rõ ràng. Trước tiên, hãy trao đổi với bác sĩ của bạn để xin giấy chứng nhận thai kỳ, rồi đưa cho công ty. Nếu công ty vẫn không chấp nhận, bạn có thể liên hệ với Sở Giám sát Lao động (労働基準監督署) để yêu cầu hỗ trợ.

Đây là vi phạm nghiêm trọng. Công việc lái xe bán hàng không nằm trong kế hoạch thực tập kỹ năng nông nghiệp của em, nên được gọi là "công việc ngoài tư cách hoạt động" (資格外活動). Theo Luật Thực tập Kỹ năng, TTS chỉ được làm công việc liên quan trực tiếp đến ngành học, bất kỳ công việc nào khác là vi phạm của công ty.

Ngoài ra, thời gian lái xe từ 6h đến 8h tối phải được tính là giờ làm việc và trả lương đầy đủ, vì em bị đặt dưới sự chỉ huy và mệnh lệnh của giám đốc. Việc công ty chỉ mua đồ ăn sáng không thể thay thế tiền lương.

Em có ba phương án:

**Phương án 1 (Ít đối đầu)**: Liên hệ với OTIT để báo cáo tình hình. OTIT là cơ quan chính phủ quản lý chương trình TTS, bắt buộc bảo vệ em. Họ có thể tiến hành điều tra gián tiếp và yêu cầu nghiệp đoàn (dù là anh em của giám đốc) phải giải trình. Áp lực từ OTIT có thể buộc công ty thay đổi. OTIT có đường dây tư vấn đa ngôn ngữ — tìm "OTIT 母国語相談" trên Google.

**Phương án 2 (Đối đầu trực tiếp hơn)**: Nộp đơn khiếu nại lên Sở Lao động (労働局) hoặc Văn phòng Thanh tra Tiêu chuẩn Lao động (労働基準監督署) địa phương về vấn đề không trả lương và công việc ngoài kế hoạch. Họ sẽ yêu cầu công ty giải trình và có thể buộc công ty trả lại tiền lương cho thời gian lái xe.

**Phương án 3 (Tìm cơ hội mới)**: Nếu tình hình không cải thiện, em có thể trình bày bằng chứng cho OTIT và xin phép chuyển công ty (転籍 - Tenseki). Bị ép làm công việc ngoài kế hoạch là lý do chính đáng để được chấp thuận chuyển việc.

Đúng, đó là vi phạm pháp luật lao động Nhật. Cụ thể:

1. **Lương không đảm bảo**: Nếu công ty kí lương tháng nhưng khi không có việc hay gặp mưa không trả lương, đó là vi phạm. Theo luật, nếu công ty sắp xếp công việc không tốt (không có việc), công ty vẫn phải đảm bảo ít nhất 60% mức lương đã ký.
2. **Thay đổi giờ làm vô lý**: Thông báo vào tối hôm trước rồi sáng hôm sau yêu cầu đi làm sớm hơn 1-2 tiếng (từ 5h30 thành 4h sáng) là không hợp pháp. Công ty phải thông báo trước hợp lý để em có thể chuẩn bị.
3. **Công việc ngoài hợp đồng**: Yêu cầu chùi xe, lau cầu thang sau khi kết thúc giờ làm là công việc ngoài phạm vi hợp đồng xây dựng. Nếu không được trả lương thêm, đó là vi phạm.
4. **Trả lương tay**: Trả lương tay không có ghi chép chính thức là không bảo vệ em. Công ty phên phải chuyển khoản hoặc cấp giấy chứng thực rõ ràng.

Không, công ty không được từ chối gia hạn hợp đồng vì lý do em đang mang thai. Đó là vi phạm pháp luật. Dù là TTS hay kỹ sư, luật Nhật Bản bảo vệ mọi lao động nữ mang thai. Nếu công ty muốn từ chối, em cần liên hệ Sở Giám sát Tiêu chuẩn Lao động để được bảo vệ.