Lương làm thêm giờ (残業代) tại Nhật: Cách tính, quyền lợi và cách đòi khi bị thiếu

Đầu tiên em thu thập bằng chứng chứng minh họ trả thiếu (bảng lương, hợp đồng, v.v.).

Sau đó làm theo thứ tự này nhé:

1. Yêu cầu công ty và nghiệp đoàn giải quyết trước — có thể gửi mail bằng tiếng Nhật nội dung đại loại: 「給料が足りないです。すぐ払ってください。払わないと、労基に相談します。」(Lương em bị thiếu, đề nghị trả ngay. Nếu không em sẽ báo Sở giám sát lao động.)
2. Nếu công ty và nghiệp đoàn không giải quyết thì báo lên Sở giám sát tiêu chuẩn lao động (労働基準監督署) — đây là cơ quan thực thi pháp luật lao động, có thẩm quyền xử lý vi phạm, không phải cảnh sát thông thường.
3. Có thể liên hệ thêm OTIT hoặc cục lao động nếu cần hỗ trợ thêm.

Theo Điều 26 Luật tiêu chuẩn lao động, nếu người lao động yêu cầu trước, công ty phải thanh toán tiền lương cuối cùng trong vòng 7 ngày kể từ ngày nghỉ việc. Bạn có thể tham khảo tại: https://jsite.mhlw.go.jp/ehime-roudoukyoku/hourei_seido_tetsuzuki/roudoukijun_keiyaku/hourei_seido/20404/2040406.html hoặc https://www.pref.hiroshima.lg.jp/site/work2/wn500062.html

Công ty bạn nên thực hiện thủ tục yêu cầu chế độ hỗ trợ lương cơ bản cho người lao động. Khi công ty/Nghiệp đoàn làm thủ tục này, chính phủ sẽ bù 80% tiền lương mà công ty đang nợ bạn.

Các bước cụ thể:

1. Nói rõ với Cục Kashiwa rằng công ty đã tuyên bố phá sản và chưa được trả lương
2. Cục sẽ hỗ trợ thủ tục đăng ký chế độ hỗ trợ
3. Khoản tiền góp du lịch thì khó có thể nhận lại theo luật pháp

Về chuyển công ty:

• Hợp tác với Nghiệp đoàn để hỗ trợ thủ tục chuyển công ty cho hết 3 năm TTS
• Nếu Nghiệp đoàn không hỗ trợ, lên OTIT ngay
• Tư vấn viên tiếng Việt bên Cục Kashiwa làm việc thứ 4 của tuần thứ 2 và tuần thứ 4 mỗi tháng
• Hợp tác với cả 2 đơn vị (Cục + Nghiệp đoàn) để giấy tờ được thuận lợi

Thông tin Cục Kashiwa:

〒277-0021 柏市中央町3-2 柏トーセイビル3階

Chính phủ hỗ trợ 80% lương chưa được trả dựa trên: https://www.mhlw.go.jp/stf/seisakunitsuite/bunya/koyou_roudou/roudoukijun/shinsai_rousaihoshouseido/tatekae/index.html

Không đúng đâu ạ! Đây là tình huống công ty tính lương sai quy định. Quy định là: nếu em làm quá 8 giờ/ngày hoặc quá 40 giờ/tuần, phần giờ vượt quá phải được tính là giờ tăng ca (overtime). Ví dụ nếu em làm 10 tiếng trong 1 ngày, trong đó 8 tiếng là giờ hành chính, 2 tiếng còn lại phải được tính tăng ca. Công ty em đang tính hết vào giờ hành chính là sai quy định. Để chứng minh: (1) tự ghi chép lại giờ vào, giờ ra và tính toán số giờ tăng ca hàng ngày. Ghi kỹ từ nay đi, dù chỉ có 1-2 tháng còn lại cũng được. (2) lấy bảng lương để tính lại dựa vào hợp đồng lao động (hệ số lương). (3) nếu chênh lệch nhiều, mang bảng ghi chép + bảng lương đó lên công ty hỏi trực tiếp. (4) nếu công ty không hợp tác, báo cho tổ chức hỗ trợ di dân.

Cách làm của công ty là sai. Nếu em đi làm vào ngày lễ, thứ 7, chủ nhật để bù cho 3 ngày nghỉ không lương, thì những ngày đó phải được tính là "休日出勤" (holiday overtime) và phải được trả lương cao hơn (割増賃金 / multiplied wage), chứ không được lấy để trừ vào công thường xuyên. Công ty không thể vô cớ trừ mất lương của em cho những ngày làm thêm đó. Em nên yêu cầu công ty trả thêm lương cho những ngày đó hoặc liên hệ với cơ quan giám sát lao động để khiếu nại.

Theo Luật lao động Nhật Bản, khi nào em làm việc quá 8 giờ/ngày hoặc 40 giờ/tuần thì công ty phải trả tiền lương tăng ca cho những giờ làm thêm đó. Nếu em làm từ 8h-17h (trừ giải lao 1.5h) = 7.5h/ngày × 6 ngày (thứ 2-7) = 45h/tuần, vượt quá 40h/tuần quy định, thì 5 giờ đó phải được tính là tăng ca và trả lương tăng ca. Cách tính của công ty là sai theo luật. Em có thể làm như sau:

1. **Xin hợp đồng lao động chính thức**: Lần đầu vào công ty em không có hợp đồng lao động rõ ràng, điều này vi phạm luật. Em cần xin hợp đồng có ghi rõ lương cơ bản, lịch làm việc, và cách tính tăng ca.
2. **Lấy bằng chứng**: Đòi công ty cung cấp bảng chấm công, bảng lương toàn bộ từ lúc vào làm, lịch làm việc. Nếu công ty khó khăn, có thể dùng tin nhắn WeChat nhóm công ty hoặc các bằng chứng khác về thời gian làm việc.
3. **Báo cáo đến Cục Giám sát Lao động (労働局)**: Gọi đến Cục Giám sát Lao động ở địa phương em để báo cáo tình hình. Cục sẽ tiến hành điều tra và bắt công ty phải trả lương tăng ca đã nợ. Em không cần phải có tất cả bằng chứng hoàn hảo — cục sẽ tự điều tra từ phía công ty.

Cách tính lương của công ty là **sai theo quy định lao động Nhật Bản**. Theo luật:

• Nếu bạn làm việc trong khung giờ 22:00 (10h tối) đến 05:00 (5h sáng), bạn **phải được tính tăng thêm 25%** cho giờ làm thêm đêm (深夜労働割増賃金), bất kể hợp đồng nói là mấy tiếng.
• Với ca của bạn (21:00-04:00 hoặc 22:00-05:00), **toàn bộ ca đó đều rơi vào giờ đêm**, nên phải được tính 25%.

Nếu bạn đã về nước:

1. **Liên hệ lại nghiệp đoàn** — Yêu cầu họ hỗ trợ thu hồi lương bị thiếu từ công ty (thường tính từ khi bạn bắt đầu làm).
2. **Nếu nghiệp đoàn không giúp** — Báo cáo cho Sở Giám sát Lao động (都道府県労働局) hoặc OTIT. Họ có thẩm quyền yêu cầu công ty bổ sung lương.
3. **Tìm kiếm hỗ trợ pháp lý** — Nếu công ty từ chối, bạn có thể gửi đơn yêu cầu thanh toán lương qua đường pháp lý từ nước ngoài (thường thông qua tổ chức hỗ trợ lao động hoặc luật sư).